Ambalaj ve Baskı Terimleri Sözlüğü

Ambalaj fiyatlandırması ve üretiminde geçen terimlerin kısa, net tanımları. Her terim ayrı sayfada örneğiyle açıklanır.

Açık Ölçü (Die-line): Açık ölçü, bir kutunun düz açıldığında tüm yüzeyleri, katlama çizgileri ve yapıştırma paylarıyla kapladığı kesim şablonudur (die-line). Malzeme tüketimi ve metrekare bu ölçüden çıkar; kutu modeline göre değişir.
Baskı Yöntemleri (Flekso/Ofset/Dijital): Ambalajda üç ana baskı yöntemi vardır: flekso (oluklu için, yüksek adet-az renk), ofset (yüksek kalite, kuşe/karton), dijital (düşük adet, çok çeşit, klişe maliyeti yok). Adet ve renk sayısına göre en ekonomik yöntem değişir.
Bristol Karton: Bristol, tek katmanlı, düzgün yüzeyli, orta-yüksek gramajlı bir kartondur. Kozmetik ve hediye kutularında, kartvizit ve ambalajda sık kullanılır.
Dalga Tipi (Flüt): Oluklu mukavvadaki olukların boyutunu ifade eder. E dalga ince (~1,5 mm) ve düzgün baskı yüzeyi, B (~3 mm) baskı-dayanım dengesi, C (~4 mm) yüksek istifleme, BC çift dalga (~7 mm) ise en yüksek mukavemeti sağlar.
Desi: Desi, bir kolinin hacminin kargo ücretine çevrilmiş değeridir. Formül: Desi = (En × Boy × Yükseklik) ÷ 3000 (cm). Ücret, desi ile fiili ağırlığın büyüğü üzerinden alınır.
Fire (Zayiat): Fire, üretim sırasında kullanılamayan malzeme oranıdır. Kesim düzeni, baskı ayarı ve malzeme eni ile sipariş eninin uyumundan kaynaklanır. Maliyete çarpan olarak eklenir (ör. %8 fire = ×1,08).
Gramaj: Gramaj, bir kağıt veya mukavvanın metrekare başına ağırlığıdır (g/m²). Ambalaj maliyetini doğrudan belirleyen temel değişkendir: malzeme maliyeti = alan × gramaj × kg fiyatı.
Gri Karton (Kromokarton/Dubleks): Gri karton, arka yüzü gri, ön yüzü baskıya uygun kaplanmış, orta-yüksek gramajlı bir kartondur. Kutu sıvamada taşıyıcı gövde olarak ve katlama kutularda ekonomik seçenek olarak kullanılır. Bristol'a göre daha ucuz, kuşeye göre daha kalın ve sağlamdır.
Kalıp (Bıçak): Kesim kalıbı (bıçak), kutunun şeklini veren ahşap gövdeye yerleştirilmiş çelik bıçak düzeneğidir. Tek seferlik bir maliyettir; aynı kutu tekrar sipariş edildiğinde yeniden ödenmez.
Kâr Marjı (Markup): Kâr marjı, satış fiyatının maliyet üzerine eklenen kâr payıdır. İki farklı hesap vardır: marj (satış fiyatına oran) ve markup (maliyete oran). Birim fiyat = değişken maliyet ÷ (1 − marj); aynı yüzde, markup ile daha düşük fiyat verir.
Klişe: Klişe, flekso ve benzeri baskıda deseni taşıyan kabartmalı baskı kalıbıdır. Her renk için ayrı klişe gerekir; bu yüzden renk sayısı arttıkça tek seferlik klişe maliyeti artar.
Kuşe Kağıt: Kuşe, yüzeyi kaplanarak düzleştirilmiş, parlak veya mat, yüksek baskı kalitesi veren kağıttır. Kutu sıvamada ve etikette sık kullanılır. Mat ve parlak kuşenin fiyatı genelde aynıdır.
Laminasyon: Laminasyon, kağıt/mukavva yüzeyine koruyucu ve dekoratif film ya da başka bir malzeme kaplanması işlemidir. Mat laminasyon soft bir doku, parlak laminasyon canlı renk verir.
Montaj (Levha Montajı): Montaj, bir baskı levhasına/tabakasına kaç adet ürünün en verimli şekilde yerleştirileceğinin planlanmasıdır. İyi montaj fireyi düşürür ve birim maliyeti azaltır.
MOQ (Minimum Sipariş Adedi): MOQ, üreticinin tek seferlik maliyetleri (kalıp, klişe, kurulum) karşılayabileceği en düşük sipariş adedidir. Bu adedin altında birim maliyet ekonomik olmaktan çıkar.
Oluklu Mukavva: Oluklu mukavva, düz kağıt katmanları arasına dalgalı (oluklu) bir kağıdın yapıştırılmasıyla üretilen, yüksek mukavemetli ambalaj malzemesidir. Dalga tipi (B, C, E, BC) mukavemeti ve maliyeti belirler.
Sargı (Sleeve): Sargı, bir kutunun veya ürünün dışına geçirilen, açık uçlu kağıt/karton banttır. Sürgülü çekmeceli kutularda dış kılıf, tekli ürünlerde ise baskı ve markalama yüzeyi olarak kullanılır. Tek parça olduğu için ekonomiktir.
Selefon (Laminasyon): Selefon, baskılı yüzeye uygulanan ince plastik film kaplamadır; mat veya parlak olur. Yüzeyi korur, görünümü zenginleştirir ve maliyete ayrı bir kalem olarak eklenir.
Sert Kutu (Rigid Box): Sert kutu, kalın gri kartondan oluşturulan sabit gövdenin üzerine baskılı kuşe veya özel kağıt sıvanmasıyla üretilen, katlanmayan lüks ambalajdır. Telefon, kozmetik ve hediye ürünlerinde kullanılır. Katlama kutuya göre daha fazla malzeme ve işçilik gerektirdiği için daha pahalıdır.